Vatandaşlık Maaşında İlçe İlçe Hesap! Kira, Gıda ve Isınma Desteği Geliyor

Kamuoyunda "vatandaşlık maaşı" olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için hazırlıklar son aşamaya geldi. Dar gelirli hanelerin desteklenmesini amaçlayan sistemde her aileye aynı ödeme yapılmayacak. Hangi il ve ilçede hangi desteğin verileceğini belirleyecek etki analizi çalışmasının ekim ayında tamamlanması bekleniyor. Sistemin 2027 yılında uygulamaya girmesi planlanıyor.

GETAD nedir?

Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, geliri belirli bir eşiğin altında kalan hanelere gıda, kira ve ısınma gibi temel ihtiyaçlar için destek verilmesini öngören yeni bir sosyal yardım modeli. Amaç, bugün farklı kurumlar tarafından ayrı ayrı yürütülen onlarca yardım kalemini aile odaklı tek bir çatı altında toplamak ve hanede kişi başına düşen geliri asgari bir düzeye tamamlamak.

Ekonomi yönetimi sistemi sosyal yardım alanında yapısal bir reform olarak tanımlıyor. Modelin, yıllardır süren en düşük emekli aylığı tartışmalarını da sona erdirmesi bekleniyor. Çünkü destek, kişinin emekli ya da çalışan olmasına değil, hanenin toplam gelirine bakılarak verilecek.

Çalışmayı kim yürütüyor?

İl ve ilçe düzeyindeki analiz, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından ortaklaşa yapılıyor. Çalışmada her bölgede dar gelirli ailelerin bütçesinde hangi harcama kaleminin ne kadar yer tuttuğu inceleniyor. Sonuçlara göre hangi bölgede hangi desteğin öne çıkacağı belirlenecek.

Destek neden ilden ile değişecek?

Sistemin en dikkat çekici yönü bu. Konuya yakın kaynaklar durumu şöyle özetliyor: "Tek tek il il, ilçe ilçe ihtiyaçlar belirleniyor. Gelir düzeyi düşük ailelerin tamamına aynı destekler sağlanmayacak. Antalya'da verilen destekle Hakkâri'de verilen aynı olmayacak."

Gerekçe, yaşam maliyetinin bölgeden bölgeye farklılaşması. Büyük kentlerde dar gelirli ailenin en ağır yükü kira olurken, kışı sert geçen illerde ısınma gideri öne çıkıyor. Bazı bölgelerde ise bütçenin en büyük payını gıda alıyor. Buna göre destek kimi yerde enerji ve ısınma, kimi yerde kira, kimi yerde gıda ağırlıklı olacak.

Gaziantep için ne anlama geliyor?

İlçe bazlı değerlendirme, aynı il içinde bile farklı destek paketlerinin oluşabileceğini gösteriyor. Gaziantep bu açıdan tipik bir örnek. Şahinbey ve Şehitkamil gibi nüfusun yoğunlaştığı merkez ilçelerde kira yükü ağır basarken, kırsal nüfusu fazla olan ilçelerde ihtiyaç tablosu farklılaşabiliyor. Depremin en çok etkilediği İslahiye ve Nurdağı'nda ise barınma koşulları ayrı bir başlık.

Hangi ilçede hangi desteğin verileceği henüz açıklanmadı; bu ayrıntılar analiz tamamlandıktan sonra netleşecek. Şu aşamada il ya da ilçe bazında duyurulmuş bir tutar bulunmuyor.

Kimler yararlanacak?

Sistemde belirleyici ölçüt hane geliri olacak. Bunun için bir gelir eşiği tespit edilecek ve geliri bu eşiğin altında kalan aileler kapsama alınacak. Eşiğin hangi tutarda olacağı, hanedeki kişi sayısının hesaba nasıl katılacağı ve mevcut yardımların sisteme nasıl aktarılacağı henüz duyurulmadı.

Mevcut sosyal yardımlarda olduğu gibi hane gelirinin, tapu ve araç kayıtlarının ve sosyal güvenlik durumunun kurumlar arası veri paylaşımıyla incelenmesi bekleniyor. Başvuru usulüne ilişkin resmî bir açıklama da henüz yapılmadı.

Takvim nasıl işleyecek?

Sürecin üç adımı var. İlk adım, ekimde tamamlanması beklenen il ve ilçe bazlı etki analizi. İkinci adım bütçe: 2027 yılı bütçesinin Meclis'teki görüşmeleri bittikten sonra GETAD için ayrılacak kaynak planlanacak. Üçüncü adım mevzuat: İhtiyaç duyulması hâlinde yasal düzenleme için adım atılacak. Sistemin 2027 içinde uygulamaya girmesi hedefleniyor.

Mevcut yardımlar kesilecek mi?

Bu konuda yapılmış bir açıklama yok. Sistemin mantığı, dağınık yardımları kaldırmak değil, aile odaklı ve kapsayıcı biçimde yeniden tasarlamak olarak ifade ediliyor. Hâlen yaşlı ve engelli aylığı, evde bakım yardımı, doğal gaz ve elektrik tüketim desteği gibi ödemelerden yararlananların hakları, yeni sistem yürürlüğe girene kadar aynen devam ediyor.

Vatandaş şimdi ne yapmalı?

GETAD için açılmış bir başvuru ekranı bulunmuyor. Bu nedenle "vatandaşlık maaşı başvurusu" adıyla dolaşan bağlantılara ve arayıp kimlik ya da banka bilgisi isteyen kişilere itibar edilmemeli. Sosyal yardıma ihtiyaç duyan haneler, mevcut destekler için e-Devlet üzerinden ya da ikamet ettikleri ilçedeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na başvurabiliyor. Hane kaydının bugünden güncel olması, yeni sistem başladığında da değerlendirme sürecini kolaylaştıracak.