EYT'yi Kaçıranlara 3600 Gün Formülü! İkinci Maaş İçin 10 Yıl Yetiyor
EYT'den yararlanamayanlar için iki ayrı yol öne çıkıyor: kısmi emeklilik ve bireysel birikimle ikinci aylık. Şartlar neler, kimler yararlanabilir?
Emeklilikte yaşa takılanlar düzenlemesi milyonlarca kişiyi emekli etti, ancak şartları tutmadığı için kapsam dışında kalanların sayısı da az değil. Prim gününü dolduramayan ya da sigorta girişi birkaç günle geride kalan çalışanlar şimdi başka yollara bakıyor. Bunların başında, kamuoyunda 3600 gün emekliliği olarak bilinen kısmi emeklilik geliyor. Buna ek olarak bireysel birikim sistemleri sayesinde SGK aylığından bağımsız ikinci bir gelir elde etmek de mümkün.
3600 günle kimler emekli olabiliyor?
Kısmi emeklilik, tam prim gününü tamamlayamayan sigortalılara daha az günle ama daha ileri yaşta emekli olma imkânı tanıyor. Bu yoldan yararlanabilmek için yalnızca prim günü yetmiyor. Sigorta başlangıç tarihi, toplam sigortalılık süresi ve yaş şartının birlikte sağlanması gerekiyor.
8 Eylül 1999 öncesi sigortalı olanlar: En az 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim günü aranıyor. Yaş şartı, bu koşulların tamamlandığı tarihe göre kadınlarda 50 ile 58, erkeklerde 55 ile 60 arasında kademeli olarak değişiyor.
9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında sigortalı olanlar: 25 yıl sigortalılık süresi ve 4500 prim günüyle, kadınlar 58, erkekler 60 yaşında emekli olabiliyor.
1 Mayıs 2008 sonrası sigortalı olanlar: 5400 prim günü gerekiyor. Yaş şartı ise ilerleyen yıllarda kademeli olarak 65'e kadar yükseliyor.
Bu nedenle aynı prim gününe sahip iki kişinin emeklilik tarihi birbirinden farklı olabiliyor. Yaş sınırını belirleyen, şartların hangi tarihte tamamlandığı.
Kısmi emeklilikte aylık daha düşük
Bu yolu seçenlerin bilmesi gereken önemli bir nokta var: Aylık, ödenen prim gününe göre hesaplandığı için 3600 günle bağlanan aylık, tam prim gününü dolduran birine göre daha düşük oluyor. Kök aylığı taban tutarın altında kalanlara ise aradaki fark tamamlanarak en düşük emekli aylığı ödeniyor.
SGK'ya ek ikinci aylık nasıl alınıyor?
Emeklilikte gelirini artırmak isteyenlerin yöneldiği ikinci yol bireysel birikim sistemleri. Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve çalışanların otomatik dahil edildiği Otomatik Katılım Sistemi (OKS) hâlen uygulanıyor. Yakın dönemde Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi'nin (TES) de devreye girmesi bekleniyor. Bu sistemlerdeki birikim, SGK'nın bağladığı aylıktan tamamen ayrı işliyor.
Katılımcı, bütçesine göre belirlediği tutarı her ay hesabına yatırıyor. Devlet de ödenen katkı payının yüzde 30'u oranında destek veriyor. Birikim fonlarda değerlendirildiği için uzun vadede yatırılan anaparanın üzerinde bir tutara ulaşabiliyor.
10 yıl ve 56 yaş şartı
Bireysel emekliliğin en dikkat çeken yanı sürenin kısalığı. Örneğin 2000 yılında çalışmaya başlayan bir erkeğin SGK'dan emekli olabilmesi için 7 bin prim günü ile 60 yaşı doldurması gerekiyor. Aynı kişi bireysel emeklilikte en az 10 yıl kalıp 56 yaşını tamamladığında bu sistemden emekli olmaya hak kazanıyor. Hak kazanan katılımcı birikimini toplu alabiliyor ya da aylık düzenli ödeme şeklinde kullanabiliyor.
Emekliler ve çalışmayanlar da girebiliyor
Bu sistemler yalnızca sigortalı çalışanlara açık değil. Hâlihazırda emekli olanlar, ev hanımları ve çalışmayan kişiler de sözleşme yaparak birikim hesabı açabiliyor. Emekli olduktan sonra çalışmaya devam edenler için de bireysel birikim önemli bir seçenek. Çünkü bu kişilerin ödediği sosyal güvenlik destek primi, SGK'dan ikinci bir aylık bağlanmasını sağlamıyor.
Otomatik katılımda yüzde 3 kesinti
Otomatik Katılım Sistemi'nde çalışanın prime esas kazancından her ay en az yüzde 3 oranında kesinti yapılıyor ve bu tutar çalışanın adına açılan hesapta birikiyor. Çalışan isterse sistemden ayrılabiliyor. Yeni dönemde işverenin de katkı yapacağı tamamlayıcı bir modelin hayata geçirilmesi planlanıyor.
Hangi yol kimin için uygun?
Prim günü az ama yaşı ilerlemiş sigortalılar için kısmi emeklilik, emekli aylığına kavuşmanın en gerçekçi yolu. Emekliliğine daha uzun süre olan genç çalışanlar içinse bireysel birikim, SGK aylığının yanına ikinci bir gelir eklemenin yolu olarak öne çıkıyor. Karar vermeden önce e-Devlet üzerinden hizmet dökümünü alıp sigorta giriş tarihini ve prim gününü kontrol etmek, kısmi emeklilik için hangi yaşta hak kazanılacağını SGK'dan teyit etmek gerekiyor.
