5,1 Milyon Emekliye Yeni Formül! Taban Aylık İçin 3 Seçenek Konuşuluyor

Çarşıda, kahvehanede, emekli derneklerinde bugünlerde konu hep aynı yere geliyor: 23 bin 552 liralık en düşük emekli aylığı ocakta ne olacak? Altı aylık enflasyon farkının taban aylığı kendiliğinden yükseltmediğini acı tecrübeyle öğrenen emekliler, bu kez ayrı bir düzenleme bekliyor. SGK uzmanı Emin Yılmaz, canlı yayında bu beklentiye ilişkin kulis bilgilerini paylaştı ve gündemdeki üç formülü tek tek anlattı.

Önce tabloyu görelim

Türkiye'de 16-17 milyon arasında emekli var. Yılmaz'a göre bunların yaklaşık 5 milyon 100 bini en düşük aylığı alıyor. Bu kişilerin prim ve kazançlarına göre hesaplanan gerçek aylığı, yani kök aylığı, 23 bin 552 liranın altında. Aradaki farkı Hazine kapatıyor.

Uzman, “En düşük emekli aylığı alanların geçinmesi zor olduğundan Hazine'den belli bir rakam veriliyor. Şu an bir çalışma yapıldığı söyleniyor” diyerek, basına yansıyan bilgilerde tek değil üç ayrı formülün yer aldığını aktardı.

Birinci seçenek: Asgari ücrete endeksleme

En çok dile getirilen talep bu. Bugün net asgari ücret 28 bin 75 lira, taban aylık 23 bin 552 lira. Yılmaz, ikisi arasında kabaca 4 bin 500 liralık fark bulunduğunu hatırlattı.

Formül şöyle işleyecek: yasaya, en düşük emekli aylığının asgari ücretin belli bir oranının altına düşemeyeceği yazılacak. Böylece asgari ücrete her yıl yapılan zam, taban aylığa da otomatik yansıyacak. Emekli her ocakta “bu yıl taban aylık artacak mı” diye beklemek zorunda kalmayacak.

İkinci seçenek: Seyyanen artış

İkinci formül, 2023'te memur maaşlarına yapılan sabit tutarlı zammın bir benzeri. Yılmaz bunu, “Belli bir en düşük emekli aylığı alan kesime belli bir oranda rakam verilecek” sözleriyle özetledi.

Uzmanın tahminine göre bu seçenek yalnızca aylığı Hazine desteğiyle 23 bin 552 liraya tamamlanan emeklileri kapsayabilir. Bu durumda kök aylığı örneğin 24 bin ya da 25 bin lira olan emekli seyyanen artıştan yararlanamaz ve taban aylık alanla arasındaki fark tamamen kapanabilir. Emekli derneklerinin bu formüle en büyük itirazı da burada: daha çok prim ödeyenle daha az ödeyenin aynı parayı alması.

Üçüncü seçenek: İntibak

En köklü çözüm intibak. Yılmaz, 2000 yılından önce emekli olanlara geçmişte intibak yapıldığını, 2000'den sonra emekli olanların ise bu haktan yararlanamadığını belirtti: “Maaşlar arasındaki farklar hep 2000 senesinden sonra emekli olanlarla ilgili. Temel kıstası orada aylık bağlama oranlarının daha düşük olması.”

İntibakta her emeklinin kök aylığı, prim günü ve kazancına göre güncel katsayılarla yeniden hesaplanıyor. Aynı süre çalışıp aynı primi ödediği hâlde farklı yıllarda emekli olduğu için farklı aylık alan kişiler arasındaki eşitsizlik gideriliyor. Maliyeti en yüksek seçenek olduğu için hayata geçme ihtimali diğer ikisine göre daha zayıf görülüyor.

Hangisi emeklinin cebine ne koyar?

Üç formülün sonucu birbirinden çok farklı. Endeksleme, taban aylık alanları kalıcı bir güvenceye kavuşturur ama kök aylığı tabanın biraz üzerinde olanlara bir şey kazandırmaz. Seyyanen artış hızlı ve hesabı kolaydır; ancak tek seferlik kalır ve bir sonraki yıl aynı tartışma yeniden başlar. İntibak ise 2000 sonrası emekli olan milyonlarca kişinin kök aylığını yükselterek her zam döneminde daha fazla artış almalarını sağlar.

Ocakta zam oranı ne olacak?

Taban aylık tartışmasından bağımsız olarak, SSK ve Bağ-Kur emeklileri ocakta temmuz-aralık dönemindeki enflasyon kadar zam alacak. İlk üç ayın verisi açıklandı; uzman hesapları yüzde 9-10 bandını gösteriyor. Örneğin yüzde 8,70'lik bir artışta 25 bin lira alan emeklinin aylığı 27 bin 175 liraya, 30 bin lira alanınki 32 bin 610 liraya çıkıyor. Taban aylığa aynı oran uygulanırsa 25 bin 601 lira ediyor; ancak bunun için ayrıca yasa gerekiyor.

Gaziantepli emekli neyi takip etmeli?

Önümüzdeki haftalarda üç tarih belirleyici olacak. Kasım ve aralık başında açıklanacak enflasyon verileri zam oranını netleştirecek. Aralık ayında toplanacak Asgari Ücret Tespit Komisyonu'nun kararı, endeksleme formülünün ne anlama geleceğini gösterecek. Ocak ayının ilk günlerinde ise hem kesin zam oranı hem de taban aylık düzenlemesi Meclis'in gündemine gelecek.

Yılmaz'ın anlattıkları kulis bilgisi niteliğinde; hükümetten henüz resmî bir açıklama yapılmadı. Emeklilerin, kesinleşmemiş rakamlara göre borçlanmaması ve bütçe planını resmî duyurudan sonra yapması en sağlıklısı.